Oost-Europa vreest
westerse landhonger
WARSCHAU - Het recht op de aankoop van grond in Oost-Europa tegen het recht op werk in West-Europa. Met zo'n ruil hoopt de Europese Commissie de angsten voor het vergrootte Europa te bezweren.
De nieuwe lidstaten mogen hun onroerend-goedmarkt tot zeven jaar na toetreding beschermen, zo stelde de Commissie vrijdag voor. Het voorstel vormt het tegenwicht voor de zeven jaar waarin de arme Oost-Europeanen niet in West-Europa mogen werken. De Tsjechische minister van buitenlandse zaken, Jan Kavan, waarschuwde de EU afgelopen weekeinde dat de Tsjechen in een referendum over toetreding tot de EU nee zeggen als West-Europeanen zo snel grond mogen kopen in Tsjechië. Praag eist net als Boedapest een overgangstermijn van tien jaar. De Polen gaan nog verder. Zij willen een overgangstermijn van achttien jaar op landbouwgrond, en bovendien een blokkade van vijf jaar voor grond onder investeringen.
De voormalige oostbloklanden vrezen dat na toetreding tot de EU rijke West-Europeanen hun goedkope grond opkopen. ,,Ik kan me die angst wel voorstellen, zeker als je kijkt naar de Poolse geschiedenis, waarin het land een paar keer van de kaart is verdwenen'', meent Samuel Nieuwenhuis. Samuel Nieuwenhuis bemiddelt voor Nederlandse boeren die in Polen grond willen kopen of pachten. In het voorstel van de Commissie krijgen boeren uit West-Europa direct na Poolse toetreding het recht om grond te kopen, indien ze in Polen gaan wonen( wat Samuel Nieuwenhuis wel gedaan heeft). De zeven jaar geldt voor beleggers en grote landbouwcoöperaties die grond bij tienduizenden hectares tegelijk kopen. ,,Als je ziet dat grond hier 2500 gulden kost en vijf kilometer verderop aan de andere kant van de Oder 15000 gulden, dan is er reden tot angst.''
,,Een overgangstermijn is onnodig'', vindt Szymon Sedek, voorzitter van de Poolse onroerend-goedfederatie in 's lands grootste krant Gazeta Wyborcza. ,,Ondanks het verschil in prijs staat niemand in de startblokken om ons onroerend goed te kopen.'' Hij wijst op het feit dat veel grond braak ligt. ,,Ingebruikneming brengt veel voordelen met zich mee, zoals het verminderen van de werkloosheid.'' De Baltische staten Estland, Letland en Litouwen hopen juist dat de West-Europese boeren de landbouw komen moderniseren.
Het probleem is in de eerste plaats politiek. De angst voor West-Europeanen is de angst voor Duitsers en Oostenrijkers. Ongeveer een derde van het huidige Polen behoorde voor de oorlog tot Duitsland. Tsjechië vreest de terugkeer van de Sudetenduitsers. Deze vormden in het vooroorlogse Tsjechoslowakije na de Tsjechen, maar voor de Slowaken, in omvang de tweede bevolkingsgroep. De vrees voor Duitse landhonger wordt gevoed door het verleden. Brussel spreekt dan ook van een 'perceptieprobleem'.
Datzelfde geldt voor de Duitse en Oostenrijkse angst voor een massale immigratie van arme Polen, Tsjechen en Hongaren. Weliswaar verklaart 16 procent van de Polen te willen werken in West-Europa en overweegt nog eens 16 procent die mogelijkheid, maar dat dient met een korreltje zout te worden genomen. Volgens pessimistische prognoses zal er geen sprake zijn van een volksverhuizing. Hoogopgeleidde jongeren kunnen in Warschau vaak evenveel verdienen als in Berlijn. De poging van Bondskanselier Schröder om computerspecialisten uit Centraal-Europa met een werkvergunning naar Duitsland te lokken, leidde vorig jaar niet tot een exodus. De kans dat laagopgeleide werklozen zonder kennis van een vreemde taal in West-Europa werk zoeken is eveneens klein. De stap van het arme platteland naar de Poolse stad blijkt voor de meesten al te groot.
Bovendien maakt geen wet de economische realiteit ongedaan. De praktijk leert dat de arme Oost-Europeaan geen probleem heeft om zwart te werken in West-Europa. Omgekeerd vindt ook de rijke West-Europeaan zijn weg in Oost-Europa. De meeste grond van de voormalige staatsboerderijen in West- en Noord-Polen wordt gepacht door buitenlanders. Een pachter heeft na drie jaar het recht om als eerste de grond te kopen. Maar zo lang hoeft hij niet te wachten, legt Samuel Nieuwenhuis uit: ,,Je kunt binnen de Poolse wet geheel zonder risico, maar met een ingewikkelde constructie een boerderij kopen in Polen''. Samuel Nieuwenhuis .